O pokoleniu „Współczesności” w KPK

Najbliższe spotkanie Klubu Publicystyki Kulturalnej SDP, 4 listopada 2026 r., o godz. 17.00, zostanie poświęcone powstaniu czasopisma „Współczesność” w 1956 r. (70 lat temu) oraz grupie literackiej pod tą samą nazwą.

Podczas spotkania wystąpi poeta i dziennikarz, członek SDP – Juliusz Erazm Bolek, który opowie jak „Współczesność” pokonała socrealizm, zaś twórczość pisarzy tamtego okresu zaprezentuje aktorka Hanka Brulińska.

Na spotkanie zaprasza dr Teresa Kaczorowska, przewodnicząca Klubu Publicystyki Kulturalnej SDP

POKOLENIE „WSPÓŁCZESNOŚCI” (zwane także Pokoleniem’56 lub Pokoleniem przełomu październikowego) to polska generacja artystów i pisarzy, którzy debiutowali około 1956 r., czyli w okresie odchodzenia od komunizmu wojennego (po śmierci w ZSRS dyktatora, zbrodniarza XX wieku Józefa Stalina, który zmarł w marcu 1953 r.) oraz Bolesława Bieruta (przywódcy komunistycznego, agenta NKWD, Prezydenta PRL, zmarłego w 1956 r. Młodzi pisarze, po wydarzeniach politycznych w Polsce w październiku 1956 r., dzięki determinacji Leszka Szymańskiego i Zdzisława Jerzego Bolka doprowadzili do wydawania czasopisma literackiego „Współczesność”, które stało się ich artystyczną trybuną.

Początki powstawania czasopisma „Współczesność” były wyjątkowe i skomplikowane. Władze komunistyczne nie wiedziały jak zapanować nad żywiołową i spontaniczną inicjatywą, która kwestionowała socrealizm – oficjalną, komunistyczną doktrynę artystyczną i ideologiczną, narzucającą pisarzom, artystom, muzykom, filmowcom i architektom koncentrowanie się na treściach „narodowych w formie i socjalistycznych w wymowie”. Ten brak zdecydowania władz pozwolił pisarzom na częściową wolność wypowiedzi artystycznej, co uwidaczniało się w publikacjach na łamach czasopisma „Współczesność”. Jednak historia periodyku była pełna nieoczekiwanych zwrotów akcji.

Reprezentatywni dla pokolenia „Współczesności” (1956-1959) byli autorzy: Miron Białoszewski – autor poezji codzienności i lingwistycznej, Zdzisław Jerzy Bolek – lider pokolenia „Współczesność”, twórca poezji miłosnej, intymnej i refleksyjnej, zaliczany też do „kaskaderów literatury”, Andrzej Bursa – symbol buntu i tragicznego młodzieńczego pokolenia, Ernest Bryll – nazywany tytanem poezji, Stanisław Grochowiak – czołowy przedstawiciel turpizmu (estetyki brzydoty), Jerzy Harasymowicz – reprezentant nurtu wyzwolonej wyobraźni, Zbigniew Herbert – poeta moralistyczny – cykl „Pan Cogito”, Marek Hłasko – głos pokolenia „Współczesności” i symbol nonkonformizmu oraz buntu przeciwko zakłamaniu rzeczywistości PRL-u i schematom literatury socrealistycznej, Sławomir Mrożek – wybitny dramatopisarz i satyryk, Marek Nowakowski – pisarz skupiony na życiu warszawskiego marginesu, Halina Poświatowska – autorka intymnej liryki miłosnej i egzystencjalnej oraz Edward Stachura – poeta, prozaik i pieśniarz, Jerzy Czajkowski, czy Zbigniew Iżyk oraz wielu innych.

JULIUSZ ERAZM BOLEK – syn Zdzisława Jerzego Bolka, jednego z założycieli czasopisma „Współczesność”. Pisarz, krytyk literacki, eksperymentator, twórca plakatów i afiszy literackich oraz poezji konkretnej, redaktor naczelny czasopisma „Enigma. Ludzie * Sztuka * Myśli”. Wydał kilkanaście książek, z których najważniejszą jest tom wierszy „Abracadabra”, opublikowany w wersji polsko-angielskiej. Najbardziej znanym jego utworem jest poemat „Sekrety życia. Kalendarz poetycki”, przetłumaczony na ponad 30 języków. Łączny nakład poematu to 60.000 egz., pobił rekord Guinnessa na największy opublikowany tom wierszy. Z uznaniem krytyków spotkał się jego poemat „Corrira. Sprawa prawa do uśmiechu” (napisany na podstawie bestialskiego mordu Grzegorza Przemyka – poety i syna opozycjonistki Barbary Sadowskiej, dokonanego na zlecenie przez funkcjonariuszy komunistycznej MO). Jego najnowsza książka to „Ogród” („The Garden”), wydana

w Londynie przez „Literary Waves Publishing”. O Juliuszu Erazmie Bolku zrealizowano dwa filmy dokumentalne: „Wlepkarz” (reż. Zbigniew Kowalewski) i „Poeta” (reż. Piotr Kulisiewicz).

Juliusz Erazm Bolek znany jest też z plakatów poetyckich – wyjątkowego w skali światowej połączenia wierszy z grafikami. Ta prekursorska, artystyczna forma popularyzacji poezji budzi od lat żywe zainteresowanie, stąd jego plakaty były prezentowane na wielu ekspozycjach w Polsce i za granicą. Zbiory jego plakatów i afiszy poetyckich zostały opublikowane w dwóch albumach: „Och! Ziemio Ty Moja” i „Obrazy ze słów”. Wydał też, wspólnie z graficzką dr. Luizą Kwiatkowską, 15 kalendarzy poetyckich.

Poza plakatami poetyckimi publikował swoje wiersze na etykietach samoprzylepnych (vlepki), obrusach, powłoczkach, płytach ceramicznych, malował utwory na jezdniach. W 2000 r. zorganizował również pokaz typu „dźwięk i światło” w teatrze „Małym”, podczas którego jego poezja została wyświetlona przy użyciu laserów. Zajmuje się także produkcją teledysków poetyckich. Na pewno jest twórcą eksperymentującym i poszukującym. Plakaty poetyckie doprowadziły go do poezji konkretnej, której obecnie jest czołowym twórcą. Prace z jego twórczością zostały opublikowane w dwóch książkach: „Litery i symbole” oraz „Concrete words”.

Juliusz Erazm Bolek jest laureatem wielu nagród m. in.: Światowego Dnia Poezji ustanowionego przez UNESCO. W 2017 r. jego poemat „Corrida” otrzymał tytuł WIERSZ ROKU, został też wyróżniony Nagrodą „Złote Pióro” Związku Literatów na Mazowszu. Jest też laureatem Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Orderu „Pro Mazowia” i Nagrody „Sukces Roku 2023” (m. in. za wyjątkową, monumentalną, wystawę poezji konkretnej „Monochrome” w Galerii -1, w Polskim Komitecie Olimpijskim).

HANKA BRULIŃSKA jest aktorką i reżyserką. Współpracuje od lat z Teatrem Osterwy w Lublinie. Prowadziła zajęcia w Szkole Aktorskiej Haliny i Jana Machulskich w Warszawie, Krakowskiej Szkole Scenariuszowej oraz Szkole Wokalno-Aktorskiej w Lublinie. Od 2016 r. współpracuje z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi jako ekspertka emisji głosu. Prowadzi także autorskie warsztaty, w tym program „Piękno i siła kobiecości”, realizowany w Polsce i we Francji. Jej dorobek artystyczny wyróżnia się różnorodnością repertuaru i bogactwem kreacji aktorskich – od klasyki dramatu po współczesne formy teatralne i filmowe. Z równą wrażliwością podejmuje role wymagające subtelności i głębi psychologicznej, jak i te pełne ekspresji oraz wyrazistego charakteru.

Za swoją działalność Hanka Brulińska została uhonorowana licznymi nagrodami, w tym Nagrodą Publiczności na Europejskim Festiwalu Filmowym „Integracja Ty i Ja” za film dokumentalny „Drgania świetlików”, Nagrodą Artystyczną Prezydenta Miasta Lublin za film „Biec w stronę TY” oraz Nagrodą Kulturalną Marszałka Województwa Lubelskiego w 2022 r. W roku 2021 otrzymała Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Jest również dwukrotną stypendystką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.