Już 12 czerwca Wielka Nagroda im. Witolda Hulewicza zostanie przyznana pośmiertnie Stanisławowi Niemczykowi (1943-2019) – jednemu z najwybitniejszych polskich architektów współczesnych, twórcy wybitnych realizacji sakralnych, artyście o całkowicie indywidualnym języku architektonicznym.

Nazywany „polskim Gaudím”, Stanisław Niemczyk należał do grona najbardziej oryginalnych postaci polskiej architektury drugiej połowy XX i początku XXI wieku. Jego twórczość wymykała się prostym klasyfikacjom stylistycznym – czerpiąc z tradycji, architektury regionalnej, średniowiecza i gotyku, pozostawała jednocześnie głęboko współczesna i niepowtarzalna.

Po ukończeniu studiów architektonicznych rozpoczął pracę w Miastoprojekcie Tychy, z którym związał znaczną część swojego życia zawodowego. Od początku wyróżniał się niezależnością myślenia oraz wyjątkową wrażliwością na miejsce, krajobraz i człowieka. Projektował budynki mieszkalne, usługowe i użyteczności publicznej, jednak szczególne miejsce w jego dorobku zajęła architektura sakralna.

Do jego najważniejszych realizacji należą m.in. Kościół pw. Ducha Świętego w Tychach – uznawany za jedno z najwybitniejszych dzieł polskiej architektury sakralnej XX wieku – a także kościół Jezusa Chrystusa Odkupiciela w Czechowicach-Dziedzicach, kościół Bożego Miłosierdzia w Krakowie oraz monumentalny zespół franciszkański w Tychach.

Był architektem niezwykle rzadkiego formatu – twórcą, który nie oddzielał projektu od procesu budowania. Posługiwał się przede wszystkim odręcznym rysunkiem i osobiście uczestniczył w realizacji swoich budowli, pozostając blisko materiału, rzemiosła i wspólnoty, dla której powstawały. Za projekty kościołów nie pobierał honorarium, traktując swoją pracę jako formę służby i odpowiedzialności.

Mistrzowsko operował światłem, detalem, fakturą i symboliką. Tworzył architekturę głęboko zakorzenioną w miejscu, otwartą na duchowy wymiar przestrzeni, a zarazem niezwykle ludzką i bliską codziennemu doświadczeniu.

Uhonorowany m.in. Honorową Nagrodą SARP za całokształt twórczości, medalem Per Artem ad Deum, Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice, Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz nagrodą Totus w dziedzinie propagowania kultury chrześcijańskiej. Do końca pozostał twórcą wiernym własnej drodze.

Pośmiertne przyznanie Wielkiej Nagrody im. Witolda Hulewicza jest wyrazem uznania dla twórczości Stanisława Niemczyka – architekta, który pozostawił po sobie dzieła wyjątkowe, niepowtarzalne i trwale obecne w polskim krajobrazie kultury i duchowości.

*

Nagroda im. Witolda Hulewicza przyznawana jest twórcom i osobowościom życia publicznego, których działalność w szczególny sposób łączy kulturę, wrażliwość społeczną oraz odpowiedzialność za wspólnotę. Jej patronem jest Witold Hulewicz (1895-1941) – poeta, tłumacz, wydawca i animator życia kulturalnego, jedna z ważnych postaci polskiej kultury XX wieku. Nagroda honoruje dorobek osób, które poprzez swoją twórczość, myśl lub działalność publiczną pozostawiają trwały ślad w kulturze i życiu społecznym. Tegoroczne wyróżnienie przyznane Stanisławowi Niemczykowi podkreśla wyjątkowe miejsce jego twórczości w polskiej architekturze i kulturze współczesnej.

Uroczystość wręczenia tegorocznych Nagród im. Witolda Hulewicza odbędzie się w najbliższy piątek (12 czerwca) w gmachu Muzeum Niepodległości w Warszawie. Podczas gali zostaną wręczone Nagrody im. Witolda Hulewicza za rok 2026, w tym Wielka Nagroda przyznana pośmiertnie Stanisławowi Niemczykowi.

Wydarzeniu patronuje Oddział Warszawski SDP.

Ireneusz St. Bruski

Fot. Archiwum rodzinne Stanisława Niemczyka.